Klasyczny młyn poruszany siłą spadającego wodospadu (energia odzyskiwana z wody spadającej nieprzerwanie z dużych wysokości). Leży nad Czarną Wdą, na Kaszubach, początkowo był wyłącznie konstrukcją drewnianą, pochodzi z początków XIX wieku. Z czasem został podmurowany. Dziś jest starannie zakonserwowanym zabytkiem kultury kaszubskiej. Tradycja młynów wodnych sięga III wieku naszej ery, były one wykorzystywane do mielenia zbóż na mąkę.

Zostały wyparte dopiero w wieku XIX, na skutek wynalezienia maszyny parowej, która zastąpiła energię wodną. Wieś Lipusz znajduje się na zachodzie powiatu kościerskiego na Pomorzu, na terenie Lipuskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu.

Przepływające tamtędy Wda jest cenioną atrakcją turystyczną tego obszaru, stanowi, bowiem szlak wodny dla turystyki kajakowej. Sam teren Parku Krajobrazowego zachwyca czystymi lasami, dobrym powietrzem, duża ilością przejrzystych jezior.

Znajduje się tu też kąpielisko nad jeziorem Duże Skrzynki oraz wiele kempingów, hoteli i pół namiotowych. Lipusz to duża wieś kaszubska o charakterze małomiasteczkowym położona w północnej Polsce w województwie pomorskim, w powiecie kościerskim, w gminie Lipusz nad rzeką Wdą. W latach 1975-1998 należała do województwa gdańskiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Lipusz. Lipusz posiada kilka połączeń kolejowych z Kościerzyną i Chojnicami poprzez Brusy. Pasażerski ruch kolejowy na linii do Bytowa jest zawieszony. Na północ od Lipusza znajduje się jezioro Lubiszewskie. Warto odwiedzić tak niezwykłe miejsce.

Zamek Kiszewski – wieś kociewska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie kościerskim, w gminie Stara Kiszewa na pograniczu kaszubsko-kociewskim przy drodze wojewódzkiej nr 214 i nad Wierzycą. Od roku 1466 był siedzibą polskiego starosty (samodzielne starostwo niegrodowe). W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gdańskiego. Gotycki, ceglany zamek krzyżacki stoi 1,5 km od wsi Stara Kiszewa.

Wybudowano go w pierwszej połowie XIV w, rozbudowano na początku XV w, odbudowywano po 1466 r., na początku XVII w. i w 1644 r. Zachował się zewnętrzny obwód murów z basztami i wieżą obronną, pozostałości gotyckiego zamku krzyżackiego z XIV wieku. (obecnie w ręku prywatnego właściciela).

Z dawnego podgrodzia zachowały się (w stanie ruiny) trzy gotyckie narożne baszty (północna, zachodnia i wschodnia) z łączącymi je murami obronnymi oraz (w dobrym stanie) renesansowa baszta przybrana (brama wjazdowa), w której znajduje się pomieszczenie z oryginalnym sklepieniem gwiaździstym. Gotycką bramę forteczki rozbudowano w początku XVII w, zdobiąc ją w duchu renesansu. Czwartą, południową bramę zrekonstruowano w XIX w, wykorzystując pierwotne fundamenty.

W 1856 r. pomiędzy bramą wjazdową a basztą południową wzniesiony został dworek ówczesnego właściciela folwarku, obecnie remontowany. Pod budynkiem gospodarczym w północno-zachodniej części przedzamcza znajduje się gotycka piwnica ze sklepieniem kolebkowym. Całość założenia ma kształt nieregularnego czworoboku o długości 79 m, szerokościach: 43 m i 63 m.

Dzielnica Wejherowa, Cegielnia, kiedyś (do 1987r) w południowej części dzielnicy znajdowała się cegielnia z charakterystycznym kominem. Przez dzielnicę przepływa rzeka (strumień) Cedron. Obszar jest objęty ochroną ze względu na liczne punkty ujęcia wody pitnej dla miasta Wejherowa. Wejherowo – założone w 1643 roku przez wojewodę Jakuba Wejhera – prawa miejskie uzyskało w 1650 roku. Początkowo nazywane też było Wejherowską Wolą i Nowym Miastem (w odróżnieniu od “starego miasta” – czyli Pucka). Po 1676 roku przeszło na własność lokalnych rodzin magnackich (przez pewien czas należało, także do Sobieskich). W wyniku I rozbioru (1772 rok) przyłączono je do Prus. W 1818 roku zostało miastem powiatowym w rejencji gdańskiej (Prusy Zachodnie), stając się też siedzibą diecezji wejherowskiej Kościoła Ewangelicko-Unijnego, która istniała do 1945 r. W 1870 roku Wejherowo otrzymało połączenie kolejowe z Gdańskiem i Słupskiem. W owym czasie miasto zamieszkane było w większości przez Niemców i Kaszubów. Na przełomie XIX i XX wieku intensywnie rozwijało się gospodarczo.

Wzdłuż południowej kurtyny, od jej wschodniego narożnika stanął jednoskrzydłowy, trzykondygnacyjny dom mieszkalny o wymiarach 11×47 metrów. W najwyższej kondygnacji znajdował się obronny ganek. W pozostałych trzech narożnikach zamek posiadał trzy wysunięte, czworokątne baszty. W kurtynie wschodniej znajdowała się furta prowadząca na przedpole. Całość była otoczona fosą zasilaną wodą z Łeby. W 1410 roku zamek zajęły wojska polskie i częściowo go zniszczyły. Po pokoju toruńskim warownia powróciła do zakonu. Ponownie częściowemu zniszczeniu zamek uległ w 1455 roku. W XVI wieku warownia stała się własnością książąt zachodniopomorskich, a w drugiej połowie tegoż stulecia nastąpiła przebudowa założenia w stylu renesansowym. Po I rozbiorze Polski, w 1772 roku Lębork przeszedł we władanie pruskie. W późniejszych stuleciach zamek tracił stopniowo swój obronny charakter. W XIX wieku mury obronne były systematycznie rozbierane, a baszty przebudowano na cele mieszkalne i gospodarcze. W latach 1934-35 główny dom zamkowy został zaadoptowany na potrzeby sądu, w związku, z czym zmieniono całkowicie jego wystrój elewacji, przez wykucie nowych okien, oraz całkowicie przebudowano wnętrza. Do dziś zachował się główny dom zamkowy, w którym w dalszym ciągu mieści się sąd, oraz młyn zamkowy i spichlerz, stojący niegdyś za murami zamku.

Wzdłuż południowej kurtyny, od jej wschodniego narożnika stanął jednoskrzydłowy, trzykondygnacyjny dom mieszkalny o wymiarach 11×47 metrów. W najwyższej kondygnacji znajdował się obronny ganek. W pozostałych trzech narożnikach zamek posiadał trzy wysunięte, czworokątne baszty. W kurtynie wschodniej znajdowała się furta prowadząca na przedpole. Całość była otoczona fosą zasilaną wodą z Łeby. W 1410 roku zamek zajęły wojska polskie i częściowo go zniszczyły. Po pokoju toruńskim warownia powróciła do zakonu. Ponownie częściowemu zniszczeniu zamek uległ w 1455 roku. W XVI wieku warownia stała się własnością książąt zachodniopomorskich, a w drugiej połowie tegoż stulecia nastąpiła przebudowa założenia w stylu renesansowym. Po I rozbiorze Polski, w 1772 roku Lębork przeszedł we władanie pruskie.

W późniejszych stuleciach zamek tracił stopniowo swój obronny charakter. W XIX wieku mury obronne były systematycznie rozbierane, a baszty przebudowano na cele mieszkalne i gospodarcze. W latach 1934-35 główny dom zamkowy został zaadoptowany na potrzeby sądu, w związku, z czym zmieniono całkowicie jego wystrój elewacji, przez wykucie nowych okien, oraz całkowicie przebudowano wnętrza. Do dziś zachował się główny dom zamkowy, w którym w dalszym ciągu mieści się sąd, oraz młyn zamkowy i spichlerz, stojący niegdyś za murami zamku.

W 1466 roku zamek kupił książę pomorski Eryk II. W 1500 roku otoczono warownię ziemnymi fortyfikacjami i bastejami mogącymi prowadzić ostrzał artyleryjski. W drugiej połowie XVI wieku zamek był w rękach Gryfitów, którzy w latach 1560-70 wybudowali przy skrzydle południowo-wschodnim Dom Książęcy. W XVII wieku w domu średniowiecznym umieszczono piekarnię i browar. Przy kurtynie północno-wschodniej w roku 1623 zbudowano nowy budynek zwany Domem Wdów.

Niewielkie zniszczenia przyniosła warowni wojna trzydziestoletnia. Wraz ze śmiercią w 1638 roku ostatniego z Gryfitów, na mocy układu zamek przechodzi w ręce Polski i pełni rolę siedziby starosty. W czasie wojny polsko-szwedzkiej zamek spłonął. Częściowo odbudowany po przejęciu miasta przez elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma I. W XIX wieku umieszczono na zamku sąd i więzienie. Pierwsze prace konserwatorskie przeprowadzono w latach 1930-39. Ostatecznie zamek odbudowano z przerwami w latach 1957-62 i 1969-90 umieszczając w nim Muzeum Zachodnio kaszubskie oraz hotel z restauracją i bibliotekę. Zaraz po Malborku jest to jeden z najsłynniejszych krzyżackich zamków znajdujących się w Polsce.

Główny szlak wodny parku stanowi rzeka Brda płynąca miejscami głęboką doliną otoczoną starodrzewem lasów liściastych. Bardzo malowniczym elementem krajobrazu parku są jeziora wytopiskowe o nieregularnym zarysie linii brzegowej oraz nieliczne jeziora rynnowe z unikalną florą i fauną. Spotkać tu można również niewielkie jeziorka śródleśne, tzw. „oczka” i „kociołki”, naturalnie zarastające specyficzną roślinnością torfowiskową. Zadziwiającą ozdobą tych jeziorek są pływające wyspy. Ponad 86% powierzchni parku stanowią lasy, w których gatunkiem panującym jest sosna. Zwarty kompleks borów sosnowych o dużej powierzchni oraz brak ośrodków przemysłowych wpływa na wytworzenie specyficznego klimatu o właściwościach leczniczych. Obszar Tucholskiego Parku Krajobrazowego cechuje specyficzna flora naczyniowa złożona z wielu rzadkich gatunków. Licznie reprezentowana jest tu grupa reliktów glacjalnych (polodowcowych) : trzcinnik prosty, bagno zwyczajne, bażyna czarna, brzoza niska, żurawina drobno listkowa, fiołek torfowy, gwiazdnica grubolistna, brzoza niska.

Jego rynny rozciągają się w dwóch kierunkach – południkowym i równoleżnikowym, o łącznej powierzchni 1 455 ha. Ze względu na swą geometrię i rozmiary stanowi unikat na Niżu Polskim. Oprócz kompleksu jezior Wdzydzkich znajduje się tu ponad 160 jezior i oczek wodnych. Obfitość lasów i jezior powiązanych z Wdą i jej dopływami, urozmaicona rzeźba terenu, a także niskie zaludnienie decydują o dużych walorach rekreacyjno- turystycznych parku. Do najcenniejszych elementów przyrodniczych należą chronione: tracz długo dzioby i troć jeziorowa, zwana wdzydzką, która stała się wręcz symbolem parku. Lasy obejmują ponad 60% powierzchni parku. Przeważają siedliska boru suchego i boru świeżego. Dominującym gatunkiem jest sosna porastająca ok. 90% powierzchni leśnej, a nieliczną domieszkę stanowią dąb i buk, głównie na obrzeżach rzek i jezior. Szczególną rolę edukacyjną oraz promującą wartości przyrodnicze, historyczne, kulturowe i krajobrazowe parku spełnia Zielona Szkoła w Schodnie (gm. Dziemiany). Szkoła proponuje bogaty program edukacyjny, warsztaty i obserwacje przyrodnicze. W jej pobliżu wytyczono dwie ścieżki przyrodnicze: rowerową Schodno-Wdzydze i pieszą wokół jez. Schodno.

Park Krajobrazowy “Dolina Słupi” zajmuje obszar środkowego biegu rzeki i jej zlewni. Strefa ochronna (otulina) na obszarze przyległym do Parku została wydzielona w celu ochrony wód powierzchniowych i gruntowych oraz częściowo powietrza atmosferycznego przed zanieczyszczeniami zewnętrznymi. Osią hydrograficzną Parku Krajobrazowego jest rzeka Słupia, przepływająca przez kilka jezior.

Na pozostałych odcinkach rzeka mocno meandruje, zmieniając kilkakrotnie kierunek biegu. Koryto Słupi ma zmienną głębokość i szerokość, dno jest kamieniste z wieloma głazami, progami i mieliznami. Na obszarze Parku spotykają się granice trzech mezoregionów: Pojezierza Bytomskiego, Równiny Słupskiej i Wysoczyzny Polanowskiej. Obszar ten został ukształtowany trzynaście tysięcy lat temu, w okresie roztapiania się pokrywy ostatniego lądolodu północnopolskiego.

Dlatego też, charakteryzuje się silnym zróżnicowaniem wysokościowym oraz bogactwem form terenu, powstałym na skutek intensywnego topnienia i przemieszczania się lądolodu. Świadectwem, tego są dobrze widoczne moreny czołowe, boczne i sandry.

Znajdują się tutaj 34 jeziora o powierzchni powyżej 10ha, co zajmuje 10% terenu. Największym jeziorem w parku jest Jezioro Raduńskie Dolne, najgłębszym Raduńskie Górne. Fauna to przede wszystkim liczne gatunki ptaków, które bardzo lubują ten teren i co roku jest ich tu masa. Na terenie Parku znajduje się 12 rezerwatów przyrody oraz 43 zatwierdzone pomniki przyrody. W parku wyodrębniono też obszarów chronionych o łącznej powierzchni ok 1300ha. Obejmują one główne rynny jeziorne oraz dolinę rzeki Łeby.

Zostały ustawione ze względu na unikalność i harmonijność krajobrazu przyrodniczo kulturowego. Są to między innymi Rynna Potęgowska, Rynna Kamienicka, Dolina Łeby w KPK, Rynna Mirachowska, Rynna Raduńska, Obniżenie Chmieleńskie, Rynna Brodnico Kartuska, Rynna Dąbrowsko Ostrzyca. Klimat w Parku cechuje bardzo duża różnorodność pogodowa. Występuje tutaj bardzo dużo dni pochmurnych i deszczowych, jednak nie odbiera to uroku temu miejscu a wręcz przeciwnie. Turyści bardzo chętnie odwiedzają owe miejsce i chcą tu przyjeżdżać regularnie, co roku. Polecam to miejsce odwiedzić.